Alfred Russell Wallace was niet de enige man die erachter kwam hoe het leven evolueert. We denken vaak aan Charles Darwin als de enige architect van de evolutietheorie. Maar de waarheid is rommeliger. Wallace was er ook.
Wallace, geboren op 8 januari 1823 in Usk, Wales, begon niet als wetenschapper. Hij was landmeter. Hij was architect. Toen raakte hij geïnteresseerd in planten. Die verschuiving stuurde hem in 1848 naar de Amazone. Hij ging daarheen om exemplaren te verzamelen. Het werk was wreed. Hij stierf bijna aan koorts en gele koorts. Maar hij kwam terug met een hoofd vol ideeën over hoe soorten in de loop van de tijd veranderen.
Daar stopte hij niet. Van 1854 tot 1862 reisde Wallace door de Maleise Archipel. Dat is Zuidoost-Azië vandaag de dag. Indonesië, Maleisië, Papoea-Nieuw-Guinea. Hij bracht daar acht jaar door. Hij verzamelde duizenden exemplaren. Zijn observaties op die eilanden brachten hem tot een verrassende conclusie.
Soorten passen zich aan hun omgeving aan. Degenen die het beste passen, overleven. Dit is natuurlijke selectie.
Wallace kwam onafhankelijk van Darwin tot deze theorie. Hij deed het tegelijkertijd. In feite was het een brief van Wallace aan Darwin uit 1858 die Darwin dwong eindelijk zijn eigen werk te publiceren. Darwin had twintig jaar aan zijn theorie gewerkt. Hij hield het geheim. De brief van Wallace veranderde alles. Darwin en Wallace presenteerden hun ideeën samen op een wetenschappelijke vereniging in Londen.
Darwin verwierf de bekendheid. Hij schreef Over de oorsprong van soorten. Hij heeft nog veel meer bewijs geleverd. Hij heeft het mechanisme zorgvuldig gedetailleerd. Wallace’s versie was eenvoudiger. Minder gedetailleerd. De wetenschappelijke gemeenschap accepteerde Darwins versie. Ze noemden het de Darwinistische evolutietheorie.
Maar Wallace was het niet eens met waar die theorie ophield.
Darwin geloofde dat natuurlijke selectie alles verklaarde. Zelfs het menselijk bewustzijn. Wallace weigerde dat te accepteren. Hij benadrukte dat de hogere mentale capaciteiten van mensen niet alleen door natuurlijke selectie kunnen zijn ontstaan. De natuur verklaart het lichaam. Het verklaart de geest niet. Er moet iets anders verantwoordelijk zijn. Een niet-biologisch agentschap. Een spirituele kracht.
Deze verdeeldheid in hun opvattingen bepaalde de rest van hun carrière. Ze bleven vrienden, maar waren fundamenteel verdeeld over de reikwijdte van de evolutie.
Wallace bracht ook de onzichtbare lijnen van de natuur in kaart. Hij merkte een scherpe kloof op in het dierenleven van de Maleise Archipel. In het westen vind je Aziatische dieren. Tijgers. Apen. Olifanten. In het oosten vind je Australische dieren. Buideldieren. Paradijsvogels. De twee zones vermengen zich zelden.
Wallace trok een grens tussen hen in. Tegenwoordig noemen we het de lijn van Wallace. Het loopt door de zeestraat tussen Borneo en Sulawesi. En tussen Bali en Lombok. Het wordt nog steeds door biologen gebruikt om faunagebieden te beschrijven. Het laat zien hoe geografie het leven vormgeeft.
“In tegenstelling tot Darwin hield Wallace vol dat de hogere mentale capaciteiten van mensen niet door natuurlijke selectie konden zijn ontstaan, maar dat een niet-biologische instantie verantwoordelijk moet zijn geweest.”
Buiten de wetenschap had Wallace een uitgesproken mening over hoe de samenleving zou moeten werken. Hij was niet alleen een stille waarnemer. Hij was een publieke intellectueel. Hij steunde het socialisme. Hij geloofde in landnationalisatie. Hij was een pacifist. Hij voerde campagne voor vrouwenkiesrecht.
