Bruce Ames studeerde niet alleen scheikunde. Hij bouwde een machine om hem op leugens te vangen.
Deze Amerikaanse biochemicus en geneticus, geboren op 16 december 1928 in New York City, werd de architect van een hulpmiddel dat de regels voor industriële veiligheid herschreef. De Ames-test kwam in de jaren zeventig met een eenvoudig, brutaal uitgangspunt. Neem bacteriën. In het bijzonder Salmonella typhimurium. Geef ze een chemische stof. Kijk of ze muteren.
Het was niet alleen een laboratoriumtruc. Het was een struikeldraad.
De gevoeligheid van de test voor kankerverwekkende stoffen was griezelig. Als een chemische stof mutaties in deze insecten veroorzaakte, was deze waarschijnlijk ook kankerverwekkend bij mensen. De resultaten waren onmiddellijk en luid. Verschillende synthetische chemicaliën kregen te maken met een verbod op commercieel gebruik. Milieuactivisten juichten. Ames werd geprezen als een held omdat hij de verborgen gevaren van door de mens gemaakte gifstoffen blootlegde.
Toen verdraaide het plot.
Ames bleef niet op dat voetstuk staan. Hij veranderde zijn standpunt over synthetische chemicaliën nadat een huiveringwekkend besef de kop opstak. Veel van nature voorkomende stoffen zijn ook kankerverwekkend.
De angst voor synthetische chemicaliën maakt ons vaak blind voor de complexiteit van risico’s.
Deze spil leidde tot tientallen jaren van debat. Moeten we bang zijn voor het laboratorium? Of de tuin?
De Ames-test blijft een hoeksteen van de toxicologie. Het geeft antwoord op de vraag “hoe” we op gevaar letten. Maar het dwingt ons ook om ons af te vragen ‘waarom’ we in paniek raken over sommige bedreigingen terwijl we andere negeren. We verbieden een synthetisch pesticide omdat een insect muteert. Toch negeren we de natuurlijke stoffen in ons voedsel die hetzelfde doen.
Waar ligt de grens werkelijk?
Het werk van Ames redde niet alleen levens door middel van regelgeving. Het legde een cognitieve bias bloot. We vertrouwen op wat we niet kunnen aanraken, minder dan op wat we kunnen eten. De bacteriën interesseren zich niet voor de herkomst. Het gaat hen alleen om de schade.
Wij gebruiken de test nog steeds. Maar het gesprek is verschoven. Het gaat niet langer om het verbieden van al het nieuwe. Het gaat om het begrijpen van de omvang van het risico.
De wetenschap is duidelijk. Mutaties gebeuren. In laboratoria. In bossen. In onze cellen.
De vraag is niet welke chemicaliën slecht zijn. Het gaat om hoeveel risico we bereid zijn te tolereren.
Ames wist dat. Hij wilde gewoon niet dat we zouden doen alsof sommige bedreigingen denkbeeldig zijn, alleen maar omdat ze uit de natuur komen.
