Chemotherapie en bestraling zijn levensreddende behandelingen voor kinderkanker en bloedaandoeningen, maar ze hebben een verwoestend neveneffect: onvruchtbaarheid. Voor jongens die vóór de puberteit zijn behandeld, is het traditionele sperma opslaan onmogelijk omdat hun lichaam nog niet is begonnen met het produceren van volwassen sperma. Dit zorgt ervoor dat veel jonge patiënten een toekomst tegemoet gaan waarin biologisch ouderschap buiten bereik lijkt.
Nu heeft een medisch team in Brussel een historische doorbraak bereikt. In ‘s werelds eerste succesvolle geval in zijn soort herstelden artsen de spermaproductie bij een volwassen man door testisweefsel dat uit zijn kindertijd bevroren was, opnieuw te transplanteren.
De procedure: van vriezer naar functie
De patiënt, die anoniem blijft, werd geboren met sikkelcelanemie, een genetische bloedziekte. In 2008, toen hij ongeveer tien jaar oud was, stemde zijn familie ermee in een deel van zijn testisweefsel te verwijderen voordat hij chemotherapie onderging. Dit weefsel, dat spermatogoniale stamcellen (SSC’s) bevat – de voorlopers van sperma – werd gecryopreserveerd (ingevroren) voor toekomstig gebruik.
Snel vooruit naar 2022. De patiënt, inmiddels volwassen, zocht een vruchtbaarheidsbehandeling in het Universitair Ziekenhuis Brussel en de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Tests bevestigden dat zijn resterende natuurlijke zaadbal geen levensvatbaar sperma produceerde, een aandoening die bekend staat als azoöspermie en die ongeveer een derde van de mannen treft die in de kindertijd een gonadotoxische behandeling ondergaan.
In 2025 voerden chirurgen, als onderdeel van een klinische proef, een baanbrekende procedure uit. Ze brachten vier transplantaten van zijn bevroren kinderweefsel opnieuw in zijn volwassen zaadbal en vier in zijn scrotum.
De resultaten, waargenomen één jaar na de operatie, zijn significant:
* De getransplanteerde transplantaten beginnen rijp, beweeglijk sperma te produceren.
* De patiënt heeft het biologische vermogen tot vaderschap herwonnen, hoewel het sperma momenteel gevangen zit in de transplantaten en niet op natuurlijke wijze zijn sperma binnendringt.
Waarom dit ertoe doet: een oplossing voor een medisch gat
Deze casestudy richt zich op een kritische leemte in de kinderoncologie. Bij volwassen kankerpatiënten is het invriezen van sperma vóór de behandeling een standaardpraktijk. Prepuberale jongens kunnen echter geen sperma produceren om te bevriezen. Tot nu toe was er geen bewezen manier om hun vruchtbaarheidspotentieel te behouden.
Het Brusselse team was in 2002 een pionier op het gebied van de cryopreservatie van onrijp testisweefsel. Sindsdien is er bij ruim 3.000 jongens wereldwijd weefsel opgeslagen, grotendeels als hoopvolle reserve voor toekomstig onderzoek en mogelijke therapieën. Dit succes bevestigt die aanpak: zelfs weefsel met een ‘uitzonderlijk laag aantal’ stamcellen kan het invriezen, ontdooien en opnieuw implanteren overleven om in een volwassen lichaam te functioneren.
“Als je weefsel invriest en cellen in leven houdt, dan zouden ze het potentieel moeten hebben. Je plaatst het weefsel terug in de perfecte omgeving om het te stimuleren. Wetenschappelijk en biologisch gezien is het logisch. In werkelijkheid is het nog steeds verbazingwekkend.”
— Rod Mitchell, kinderendocrinoloog, Universiteit van Edinburgh
Volgende stappen en beperkingen
Hoewel dit een monumentale stap voorwaarts is, is het nog niet een gegarandeerde weg naar ouderschap voor alle patiënten. Er blijven een aantal belangrijke kanttekeningen:
- Geassisteerde voortplanting is vereist: Omdat het sperma wordt geproduceerd in geïsoleerde transplantaten die niet zijn verbonden met de zaadleiders, kan de patiënt niet op natuurlijke wijze zwanger worden. Hij zal waarschijnlijk gespecialiseerde laboratoriumprocedures nodig hebben om sperma op te halen voor in-vitrofertilisatie (IVF).
- Levensduur is onbekend: Dierstudies suggereren dat deze transplantaten een korte levensduur kunnen hebben. Het is onduidelijk hoe lang de spermaproductie bij mensen zal doorgaan.
- Veiligheid en gezondheid: De uiteindelijke vraag is of kinderen die via deze methode verwekt worden gezond zullen zijn. Onderzoekers zijn van plan de ontwikkeling van het embryo, de zwangerschapsuitkomsten en de gezondheid op lange termijn van eventuele nakomelingen nauwlettend in de gaten te houden.
Veerle Vloeberghs, vruchtbaarheidsspecialist bij Brussels IVF, benadrukte dat de procedure weliswaar nieuwe mogelijkheden biedt, maar niet voor elke patiënt succes garandeert. Het transformeert echter een voorheen hopeloze situatie in een situatie met tastbare mogelijkheden.
Conclusie
Deze eerste transplantatie ter wereld bewijst dat het behoud van de vruchtbaarheid bij prepuberale jongens wetenschappelijk haalbaar is. Hoewel verder onderzoek nodig is om de veiligheid en werkzaamheid op lange termijn vast te stellen, biedt de procedure een baken van hoop voor duizenden jonge overlevenden van kanker aan wie eerder werd verteld dat ze nooit biologische kinderen zouden kunnen krijgen.
