Het toenemende aantal ruimtevaartuigen en satellieten in een baan om de aarde creëert een nieuwe vorm van luchtvervuiling, omdat verdampte metalen van brandende raketten en puin zich ophopen in de bovenste lagen van de atmosfeer. Recente studies hebben bevestigd dat dit niet alleen theoretisch is: een SpaceX Falcon 9-raket die begin 2025 opnieuw binnenkwam, bracht een detecteerbare pluim van lithium en andere metalen boven Europa vrij, wat de directe impact van ruimtevaartactiviteiten op de atmosferische chemie aantoont.
Het probleem met opnieuw binnenkomen
Naarmate ruimtelanceringen vaker plaatsvinden – aangedreven door bedrijven als SpaceX en Amazon die mega-satellietconstellaties uitbreiden – verbranden er meer materialen tijdens de terugkeer. De huidige praktijk om satellieten aan het einde van hun levensduur te laten vallen en verbranden, hoewel bedoeld om botsingen te voorkomen, wordt nu erkend als een belangrijke bron van vervuiling. Deskundigen voorspellen dat het ruimteschroot de komende tien jaar vijftig keer zo groot zal worden als de natuurlijke instroom van meteoroïden.
De misvatting dat dit puin bij verbranding eenvoudigweg “verdwijnt” is onjuist. Verdampte metalen, vooral aluminium, reageren met de atmosfeer en creëren deeltjes die de vernietiging van ozon katalyseren, wolken op grote hoogte vormen en de penetratie van zonlicht veranderen. De Falcon 9-pluim alleen al bevatte naar schatting 30 kilogram lithium, maar veel meer aluminium, waardoor jaarlijks ongeveer 1000 ton aluminiumoxide in de atmosfeer terechtkwam.
Aantasting van de ozonlaag en klimaatimpact
De gevolgen van deze vervuiling zijn potentieel ernstig. Aluminiumoxidedeeltjes versnellen de afbraak van ozon in de stratosfeer, waardoor het ozongat op het zuidelijk halfrond dreigt uit te breiden – een omkering van de recente vooruitgang die is geboekt door het uitfaseren van ozonafbrekende chemicaliën. Verhoogde UV-straling die het oppervlak bereikt, brengt een groter risico op huidkanker met zich mee.
Bovendien kunnen metaaloxidedeeltjes fungeren als condensatiekernen, waardoor de vorming van cirruswolken in de hogere troposfeer wordt bevorderd. Deze wolken houden warmte vast en dragen bij aan de opwarming van de aarde, hoewel de impact momenteel kleiner is dan die van broeikasgassen zoals koolstofdioxide.
De noodzaak van duurzame ruimtevaartpraktijken
Wetenschappers dringen aan op een grondiger beoordeling van deze effecten. De snelle uitbreiding van het aantal satellietconstellaties, waarbij SpaceX goedkeuring zoekt voor nog eens 1 miljoen satellieten, vergt voorzichtigheid. Voorgestelde oplossingen zijn onder meer het gebruik van alternatieve satellietmaterialen (hoewel zelfs bij de verbranding van hout verontreinigende stoffen vrijkomen) of het sturen van gepensioneerde satellieten naar ‘kerkhofbanen’ op grote hoogte.
“We moeten even de tijd nemen en nadenken over wat we doen voordat we het doen”, zegt atmosferisch natuurkundige Robin Wing. “Deze explosie van satellieten… het is erg snel, en we kennen de gevolgen niet.”
De ongecontroleerde groei van ruimtevaartactiviteiten dreigt tientallen jaren van ecologische vooruitgang teniet te doen. Een verschuiving naar duurzame ruimtevaartpraktijken is van cruciaal belang om de atmosfeer van de aarde te beschermen tegen deze opkomende bron van vervuiling.
