Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Science dokumentuje zjawisko, które wcześniej uważano za wyłącznie ludzkie: „wojnę domową” toczącą się w jednej społeczności szympansów. W Parku Narodowym Kibale w Ugandzie niegdyś zjednoczona grupa szympansów Ngogo podzieliła się na dwa rywalizujące ze sobą obozy, które przez kilka lat toczyły ze sobą skoordynowaną i zabójczą walkę.
Dramatyczna zmiana dynamiki społecznej
Podział po raz pierwszy zauważył prymatolog Aaron Sandel w 2015 roku. Podczas rutynowych obserwacji zauważył, że szympansy, które wcześniej żyły jako zwarta jednostka, zaczęły wykazywać wobec siebie skrajną podejrzliwość i niepokój. To, co początkowo wydawało się zwykłym napięciem społecznym, wkrótce przekształciło się w nieodwracalny rozłam.
Do 2018 roku społeczność Ngogo podzieliła się na dwie odrębne grupy: Zachodnią i Centralną. W następstwie tego podziału Grupa Zachodnia przeprowadziła 24 ciągłe, skoordynowane ataki na Grupę Centralną. Przemoc była druzgocąca, zginęło co najmniej siedmiu dorosłych samców i 17 młodych.
Dlaczego grupa się rozpadła?
Naukowcy uważają, że upadek tej dużej społeczności nie był spowodowany żadnym pojedynczym wydarzeniem, ale raczej „doskonałą burzą” stresorów społecznych i środowiskowych:
- Zmiana przywództwa: zmiana w hierarchii społecznej – a konkretnie podporządkowanie samca alfa innej osobie – osłabiła tradycyjną strukturę władzy.
- Utrata „kleju społecznego”: Śmierć kilku kluczowych starszych szympansów w latach poprzedzających podział prawdopodobnie zniszczyła długotrwałe więzi społeczne, które spajały różne grupy.
- Wybuchy chorób: Uważa się, że wybuch poważnej choroby w 2017 r. stał się katalizatorem, który sprawił, że ostateczne rozdzielenie obu grup było nieuniknione.
Podkreśla to kluczową zasadę biologiczną: u złożonych gatunków społecznych spójność grupy często zależy od kilku kluczowych jednostek. Kiedy te „powiązania” znikają, cała sieć społeczna może stać się krucha i podatna na polaryzację.
Ewolucyjna logika przemocy
Z biologicznego punktu widzenia przemoc ma mroczny, ale wyrachowany cel. Antropolodzy ewolucyjni zauważają, że konflikt ten jest zgodny z logiką darwinowskiego przystosowania. Systematycznie atakując Grupę Centralną, Grupa Zachodnia z powodzeniem osiągnęła, co następuje:
1. Zwiększyłeś swoje szanse na przeżycie.
2. Zmniejszone szanse na przetrwanie i sukces reprodukcyjny swoich konkurentów.
Wyniki są jednoznaczne: Grupa Centralna ma obecnie najniższy wskaźnik przeżywalności, jaki kiedykolwiek zarejestrowano w populacji dzikich szympansów.
Konsekwencje dla ochrony gatunków
Chociaż dowody genetyczne sugerują, że tak duże przerwy społeczne mogą mieć miejsce tylko raz na 500 lat, badanie budzi poważne obawy o przyszłość wielkich małp człekokształtnych.
Szympansy są już zagrożone. Naukowcy ostrzegają, że zakłócenia spowodowane przez człowieka – takie jak wylesianie, zmiany klimatyczne i rozprzestrzenianie się chorób – prawdopodobnie w znacznie większym stopniu zdestabilizują struktury społeczne szympansów. Jeśli presja środowiskowa w dalszym ciągu osłabia więzi wewnątrz grup, możemy być świadkami brutalnych „wojen domowych”, takich jak ta, które staną się na porządku dziennym.
„To pokazuje, że więzi społeczne i spójność sieci są cementem spójności grupy i że w pewnych okolicznościach te więzi mogą zostać podważone” – mówi Sylvain Lemoyne z Uniwersytetu w Cambridge.
Wniosek
Badania grupy Ngogo pokazują, że nawet w królestwie zwierząt stabilność społeczna jest krucha i może zostać zakłócona przez zmiany w przywództwie i stres środowiskowy. Ta bezprecedensowa obserwacja „wojny domowej” u naczelnych służy jako ostrzeżenie, że wywołane przez człowieka zmiany środowiskowe mogą zasadniczo zmienić mechanizmy przetrwania społecznego zagrożonych gatunków.
