Edward L. Deci, czołowy psycholog, którego badania zasadniczo zmieniły nasze rozumienie ludzkiej motywacji, zmarł 14 lutego w wieku 83 lat. Jego praca, opracowana wspólnie z Richardem M. Ryanem, wprowadziła Teorię samodeterminacji (SDT), potężną strukturę wyjaśniającą, dlaczego ludzie prosperują, gdy czują się autonomiczni, połączeni z innymi i kompetentni.
Odejście od psychologii behawioralnej
Odkrycia Deciego pojawiły się w punkcie zwrotnym w psychologii. Pod koniec lat 70. XX wieku w tej dziedzinie dominował behawioryzm, który skupiał się na obserwowalnych działaniach i ignorował wewnętrzne doświadczenie. Behawioryzm postrzegał ludzi jako przewidywalne maszyny, ignorując rolę inicjatywy, ciekawości i wewnętrznej motywacji. Teoria Deciego i Ryana kwestionuje ten pogląd, argumentując, że ludzie są z natury motywowani do uczenia się, rozwoju i nawiązywania kontaktów.
Istota teorii samostanowienia
Teoria samostanowienia koncentruje się wokół trzech podstawowych potrzeb psychologicznych:
– Autonomia: poczucie kontroli nad swoimi działaniami.
– Kompetencja: Poczucie, że jesteś zdolny i skuteczny w tym, co robisz.
– Połączenie: Doświadcz znaczących kontaktów z innymi.
Kiedy te potrzeby są zaspokojone, ludzie są bardziej zaangażowani, wytrwali i usatysfakcjonowani. Dotyczy to każdej dziedziny: pracy, edukacji, sportu, a nawet relacji osobistych.
Wpływ długoterminowy
Praca Deci wywarła wpływ na to, jak firmy projektują miejsca pracy, jak nauczyciele tworzą środowisko uczenia się i jak marketerzy podchodzą do perswazji. Implikacje tej teorii są szerokie i sugerują, że motywacja wewnętrzna (robienie czegoś dla własnej przyjemności) jest znacznie skuteczniejsza niż zewnętrzne nagrody lub kary.
Dziedzictwo Deciego polega na przypomnieniu nam, że ludzie to nie tylko organizmy reagujące, ale aktywne podmioty o głębokich potrzebach psychologicznych. Zrozumienie tych potrzeb jest kluczem do uwolnienia motywacji, dobrego samopoczucia i długoterminowego sukcesu.
Jego badania na nowo zdefiniowały współczesną psychologię, oferując bardziej zniuansowane i skoncentrowane na człowieku spojrzenie na to, co nas motywuje.
