Jak Karl Ernst von Baer odkrył jajo ssaka i zdefiniował embriologię porównawczą

13

Być może znasz Karola Darwina z jego teorii ewolucji, ale na długo przed jego pojawieniem się na scenie naukowej człowiek o nazwisku Karl Ernst von Baer zrozumiał, jak właściwie zaczęło się życie. Niemiecki naukowiec, urodzony w 1792 roku we współczesnej Estonii, będącej wówczas częścią Imperium Rosyjskiego, stał się jedną z najważniejszych postaci XIX-wiecznej biologii. Nie tylko badał zwierzęta. Namalował niewidzialną architekturę samego życia.

Jego najsłynniejszy wkład? Odkrył jajo ssaka. Czyli jajko. Do 1827 roku nikt nie wiedział, że ludzie i inne ssaki rozmnażają się w ten sposób. Wszyscy myśleli, że jesteśmy po prostu prostszymi wersjami ptaków lub owadów. Baer pokazał, że tak nie jest.

Przełom w listkach zarodkowych

Baer nie działał w próżni. Współpracował z Christianem Pannerem, kolejnym naukowcem, który odniósł już pewien sukces. Panner zauważył, że zarodki kurze mają trzy różne warstwy tkanki. Nazwał je listkami zarodkowymi. Ale Panner na tym poprzestał. Uważał, że jest to cecha wyłącznie kurczaków.

Bare przyjrzał się bliżej. Uświadomił sobie, że nie tylko kurczaki potrzebują tych warstw. Są wzorem dla wszystkich kręgowców. Ryby, żaby, ptaki, ssaki – wszystkie zaczynały w ten sam sposób. Odkrycie to położyło podwaliny pod embriologię porównawczą, dziedzinę badającą rozwój różnych zwierząt w celu zrozumienia ich ogólnej historii.

Podstawowa idea była prosta, ale radykalna. Baer argumentował, że zarodki jednego gatunku są podobne do zarodków innego gatunku. Nie dorośli. Mianowicie embriony. Im młodszy zarodek, tym bardziej są do siebie podobne. W miarę wzrostu rozdzielają się. Stają się bardziej skomplikowane. Stają się konkretne.

Rozwój przechodzi od prostego do złożonego, od ogólnego do innego.

To nie była tylko dobra obserwacja. To było podstawowe prawo wzrostu. Zaprzeczało to poglądowi, że dorosłe postacie są jedynie miniaturami samych siebie. Zakładał, że życie konstruuje się od modelu ogólnego do konkretnego.

Dlaczego to ma teraz znaczenie

Można by pomyśleć, że to stara historia. Ale to nieprawda. Zrozumienie poczęcia pozostaje podstawą biologii rozwoju. Kiedy naukowcy badają, jak powstają narządy lub dlaczego występują wady wrodzone, podążają ścieżkami nakreślonymi po raz pierwszy przez Baera.

Wyniki swoich badań opublikował także w dwutomowym dziele O rozwoju zwierząt w latach 1828–1837. To nie był przypadkowy wpis na blogu. Był to kompleksowy przegląd istniejącej wiedzy. Zmusił społeczność naukową do uznania embriologii za odrębny kierunek studiów, odrębny od zoologii ogólnej.

Baer zmarł w Dorpacie w 1876 roku. Poświęcił swoje życie udowodnieniu, że ludzka złożoność nie bierze się z powietrza. Powstaje. Warstwa po warstwie. Od prostych do złożonych.

Dał nam narzędzia, abyśmy mogli zobaczyć początek. Pytanie jednak brzmi: w jaki sposób ten początek może stać się świadomym, oddychającym dorosłym? Wciąż jest pisane.