Woestijnvorming is niet alleen maar zand dat naar binnen kruipt. Het is het systematisch ontdoen van leven uit droge en semi-aride gebieden. Je ziet het aan de krakende aarde. Je hoort het in de stilte waar vroeger vogels nestelden. Het land verliest zijn vermogen om leven te ondersteunen. Dit gebeurt als gevolg van klimaatveranderingen. Het gebeurt dankzij de mens. Of allebei.
Het klimaat speelt een vuile truc. Ten eerste zijn er korte, ernstige droogtes. Ze verbranden snel door vocht. Dan zijn er veranderingen op de lange termijn. De weerpatronen verschuiven naar permanente droogte. Dit zijn geen kleine schommelingen. Het zijn fundamentele breuken in de hydrologische cyclus.
Mensen maken het nog erger. We veranderen het klimaat kunstmatig. We verwijderen de vegetatie. Zonder wortels die de grond vasthouden, versnelt de erosie op onnatuurlijke wijze. Wij bewerken land dat niet bebouwd mag worden. We laten de watervoorraden leeglopen totdat ze uitgeput zijn. Het resultaat is een landschap dat niet kan ademen.
Hoe ziet dit er op de grond uit?
De grondwaterspiegel daalt. Het zinkt dieper dan pompen kunnen bereiken. Zout hoopt zich op in de bovengrond. Het vergiftigt het weinige water dat overblijft. Oppervlaktewater verdwijnt geheel. Rivieren vallen droog. Meren krimpen in zoutvlakten. Inheemse vegetatie verdwijnt. De grond wordt inert.
Dit is niet alleen een milieuprobleem. Het is een overlevingsprobleem. Wanneer land zijn levensondersteunende mogelijkheden verliest, verliezen mensen hun levensonderhoud. Boeren verlaten velden. Gemeenschappen migreren. De cyclus van afbraak voedt zichzelf.
Het proces is onomkeerbaar in mensenlevens. Als de bodemstructuur eenmaal instort, veert deze niet zomaar terug. Het duurt eeuwen om de microbiële netwerken weer op te bouwen. Het duurt duizenden jaren voordat het grondwaterpeil is hersteld. We zien de dood van ecosystemen die we pas volledig begrepen toen ze verdwenen waren.
Wie is verantwoordelijk? Het antwoord hangt af van waar je kijkt. Op sommige plaatsen is het de opwarming van de aarde. In andere gevallen is het lokaal wanbeheer. Vaak is het een feedbacklus tussen de twee.
De borden zijn overal. Je moet gewoon weten waar je moet kijken.
- Dalende grondwaterstanden
- Zoutkorsten op het oppervlak
- Geërodeerde bovengrond
- Verdwijnende plantensoorten
Dit zijn geen geïsoleerde gebeurtenissen. Het zijn symptomen van een stervend systeem. En ze verspreiden zich.