De moderne wereld gedijt op systemen: ranglijsten, statistieken en ‘perfecte’ methoden voor alles, van het koken van pasta tot het evalueren van academische afdelingen. Maar deze meedogenloze drang naar orde is niet altijd gunstig. C. Thi Nguyen betoogt in zijn nieuwe boek The Score dat juist de systemen die zijn ontworpen om ons te helpen, in plaats daarvan onze waarden kunnen vastleggen, waardoor de diversiteit wordt verminderd en oprecht onderzoek wordt belemmerd.
De illusie van perfecte systemen
Nguyen begint met een ogenschijnlijk onschuldig voorbeeld: het nastreven van de ‘perfecte’ cacio e pepe. Natuurkundigen hebben een onfeilbaar recept bedacht met behulp van nauwkeurige metingen en rigoureuze methoden. Hoewel indrukwekkend, reduceert deze aanpak het koken tot een mechanisch proces, waardoor de vreugdevolle rommeligheid en individuele expressie die het aantrekkelijk maken, wordt geëlimineerd. Dit illustreert een bredere trend: de overtuiging dat er orde kan worden opgelegd aan chaos, vaak ten koste van spontaniteit en creativiteit.
Hetzelfde principe geldt voor ranglijsten van universiteiten en tijdschriften. Deze statistieken, bedoeld om de kwaliteit te beoordelen, geven in plaats daarvan prioriteit aan het naleven van smalle criteria. Nguyen wijst erop dat deze ranglijsten academici belonen voor het beantwoorden van ‘redelijk geheimzinnige technische vragen’ in plaats van echt baanbrekend, maar minder kwantificeerbaar onderzoek te doen. Hierdoor ontstaat een systeem waarin de regels het onderzoek dicteren, en niet andersom.
Waarde vastleggen: wanneer statistieken ons regeren
Dit fenomeen, dat Nguyen ‘waarde vastleggen’ noemt, is alomtegenwoordig. Metrieken die zijn ontworpen om behulpzaam te zijn, domineren uiteindelijk ons gedrag, waardoor onze focus verschuift van intrinsieke motivatie naar externe validatie. Het nastreven van hogere scores, betere rankings en ‘optimale’ resultaten wordt een doel op zichzelf, waardoor het oorspronkelijke doel wordt verstoord. Dit gaat niet alleen over de academische wereld; het is van toepassing op alles, van prestatie-indicatoren van bedrijven tot nationaal economisch beleid.
Waarom gebeurt dit? Gecentraliseerde bureaucratieën en homogeniserende natiestaten geven vaak de voorkeur aan gestandaardiseerde maatstaven voor controle en efficiëntie. Maar dergelijke systemen vervlakken onvermijdelijk de nuance, negeren de context en onderdrukken afwijkende meningen. Zoals James C. Scott betoogde in Seeing Like a State falen wetenschappelijk geplande samenlevingen vaak omdat ze de complexiteit van de geleefde ervaring negeren.
De kracht van spelen: een tegenwicht
Nguyen stelt een verrassende oplossing voor: omarm de kunstmatige beperkingen van games. Hij put uit zijn ervaring met Dungeons & Dragons, rotsklimmen, yoga en jojoën om te laten zien hoe het kiezen om volgens de regels te spelen bevrijdend kan zijn. In een spel zijn de regels expliciet en vrijwillig. Dit maakt verkenning, het nemen van risico’s en een gevoel van keuzevrijheid mogelijk dat vaak ontbreekt in systemen in de echte wereld. Door ons bewust aan een raamwerk te onderwerpen, krijgen we weer controle over onze deelname.
Dit is niet alleen maar escapisme. Nguyen stelt dat games fungeren als een ‘spiritueel vaccin’ tegen de verraderlijke truc van institutionele scores. Door vrijwillige dwang toe te passen, worden we beter bestand tegen de onvrijwillige druk van het dagelijks leven.
Een frisse kijk op oude ideeën
Nguyen erkent dat zijn argumenten voortbouwen op het werk van wetenschappers als Tim Marshall (die de invloed van geografie op geopolitiek onderzoekt) en James C. Scott. Zijn speelse omkadering en persoonlijke anekdotes zorgen er echter voor dat het debat urgent en toegankelijk aanvoelt. Het boek is niet baanbrekend in zijn concepten, maar presenteert ze met een verfrissende helderheid en overtuiging.
Uiteindelijk dient The Score als waarschuwing: het nastreven van perfecte systemen kan een valstrik zijn. Door te erkennen hoe regels onze waarden kunnen vastleggen, en door er actief voor te kiezen om door middel van spel met vrijwillige beperkingen om te gaan, kunnen we onze keuzevrijheid terugwinnen in een wereld die steeds meer wordt beheerst door maatstaven en controle.
