Nieuw genomisch onderzoek naar een 14.400 jaar oud exemplaar van een wolharige neushoorn betwist de veronderstelling dat snelle inteelt de soort tot uitsterven heeft gebracht. De analyse, gepubliceerd in Genome Biology and Evolution, suggereert dat de neushoornpopulatie millennia lang genetisch stabiel bleef voordat deze verdween, zonder duidelijke tekenen van afname van de genetische diversiteit vlak voor het uitsterven. Deze bevinding is belangrijk omdat ze wijst op klimaatverandering en niet op menselijke jacht of interne genetische zwakte als voornaamste oorzaak van de ondergang van de wolharige neushoorn.
Het laatste neushoorngenoom
Het genoom werd geëxtraheerd uit spierweefsel gevonden in de maag van een opmerkelijk goed bewaard gebleven wolvenpuppy ontdekt in de Siberische permafrost. Radiokoolstofdatering bevestigt dat beide overblijfselen ongeveer 14.400 jaar oud zijn, waardoor dit een van de meest recente exemplaren van wolharige neushoorns is die ooit zijn geanalyseerd. Dit is de eerste keer dat een compleet oud genoom is teruggevonden van een dier in de resten van een ander dier, een unieke en uitdagende prestatie.
Stabiele bevolking, plotseling uitsterven
Onderzoekers vergeleken het nieuwe genoom met twee eerder gepubliceerde genomen van wolharige neushoorns uit het Laat-Pleistoceen. De resultaten onthulden verrassend weinig segmenten van homozygoot DNA – gebieden waar genen identiek zijn als gevolg van recente inteelt. Dit suggereert dat de populatie vóór het uitsterven niet met een snel genetisch knelpunt kampte, zoals we tegenwoordig bij veel bedreigde diersoorten zien.
In plaats daarvan vonden de onderzoekers geen bewijs van een krimpende bevolkingsomvang tijdens het interstadium Bølling-Allerød, een periode van snelle opwarming ongeveer 14.700 jaar geleden. Dit impliceert dat het uitsterven ofwel zeer snel heeft plaatsgevonden – te snel om een waarneembare genomische handtekening achter te laten – of als gevolg van plotselinge veranderingen in het milieu.
Klimaat, geen mensen?
De studie ondersteunt de hypothese dat de opwarming van het klimaat, en niet de menselijke jacht, de belangrijkste oorzaak was van het uitsterven van de wolharige neushoorn. De soort overleefde minstens 15.000 jaar naast de vroege menselijke populaties in het noordoosten van Siberië zonder een genetische ineenstorting te vertonen, wat erop wijst dat mensen tot het einde toe geen significante invloed hebben gehad op de populatiegrootte van de neushoorn.
“Onze resultaten laten zien dat de wolharige neushoorns 15.000 jaar lang een levensvatbare populatie hadden nadat de eerste mensen in het noordoosten van Siberië arriveerden, wat erop wijst dat de opwarming van het klimaat en niet zozeer de menselijke jacht het uitsterven veroorzaakte”, zegt professor Love Dalén, co-auteur van het onderzoek.
De bevindingen benadrukken het belang van het onderzoeken van genomische gegevens van bijna-uitstervende individuen om de ware oorzaken van het verlies van soorten te begrijpen, wat waardevolle inzichten biedt voor moderne natuurbehoudsinspanningen. Het verhaal van de wolharige neushoorn suggereert dat zelfs stabiele populaties snel kunnen verdwijnen onder extreme druk van het milieu.
